Tại giải đua Motocross of Nations (MXoN 2026) diễn ra ở Ernez, Pháp, mẫu xe motocross điện YE-01 của Yamaha đã lần đầu tiên xuất hiện trước công chúng. Cùng với các mẫu xe điện từ Honda, hai hãng đã thực hiện những màn chạy demo. Trao đổi với Off1, ông Miyashiro Hehiko (phụ trách phát triển YE-01) và ông Takehana Daiki (trưởng dự án) từ Yamaha Motor đã chia sẻ về hiện trạng của dự án, trong đó ông Miyashiro thừa nhận mức độ hoàn thiện hiện tại theo góc nhìn của ông mới chỉ đạt 20%.
Không phải là sự thay thế cho động cơ đốt trong
Bộ phận Thúc đẩy Kinh doanh EV của Yamaha được thành lập vào đầu năm 2025 nhằm định hình giá trị riêng của xe điện thay vì áp dụng cách tiếp cận của xe động cơ. Dự án YE-01 hướng tới hai mục tiêu chính: minh chứng cho sự nghiêm túc của Yamaha trong thách thức EV và mài giũa công nghệ thông qua môi trường khắc nghiệt của motocross, đặc biệt là hướng tới giải MXEP.
Trên thân xe YE-01 có dòng chữ "EV is an addition to, not a replacement for ICE", mang thông điệp rằng xe điện là một lựa chọn bổ sung chứ không phải để thay thế hay loại bỏ xe động cơ đốt trong. Cùng với đó, slogan "Expanding Possibilities" thể hiện mong muốn mở rộng tiềm năng của môn motocross thông qua EV.
Sự ra đời của MXEP - Giải đua dành riêng cho xe điện
Yamaha đặt mục tiêu tham gia hạng mục mới "MXEP" vào năm 2026 hoặc 2027. Đây là giải đua do Infront tổ chức với sự tham gia của FIM. Yamaha hiện là hãng duy nhất chính thức tuyên bố tham gia.
Thay vì cạnh tranh trực tiếp với xe động cơ trong cùng một giải đua, Yamaha tin rằng EV và xe động cơ có những thế mạnh và điểm yếu riêng. Việc tạo ra một định dạng đua riêng cho EV, tương tự như cách F1 và Formula E vận hành, sẽ giúp truyền tải đúng giá trị và niềm vui mà xe điện mang lại. Vì vậy, Yamaha hiện không có ý định tham gia các giải như Supercross hay JMX với hình thái hiện tại, mà tập trung vào sự cộng hưởng kỹ thuật giữa xe điện và xe động cơ để phát triển toàn diện môn motocross.
Kiến tạo cảm giác lái thông qua điều khiển
Ông Miyashiro đánh giá cao tiềm năng của đơn vị công suất điện với mô-men xoắn lớn ngay từ tốc độ thấp, phản hồi mượt mà và không cần thao tác sang số. Yamaha đang nghiên cứu sử dụng hệ thống điều khiển để mô phỏng lại các đặc tính của động cơ (như đơn xi-lanh hay đa xi-lanh) nhằm tạo ra trải nghiệm lái tốt nhất.
Nhận thức được tầm quan trọng của âm thanh và độ rung đối với cảm xúc người lái, Yamaha đã nộp đơn xin cấp bằng sáng chế (đặc khai 2025-23876) về việc tạo ra âm thanh giả lập thay đổi cao độ như khi sang số, giúp người lái cảm nhận tốc độ. Mục tiêu là tạo ra sự "sướng" đặc trưng của EV thông qua điều khiển.
Thách thức trong việc kết nối với mặt đất
Một vấn đề lớn của xe điện là dù có mô-men xoắn mạnh nhưng lại thiếu cảm giác "đối thoại" với mặt đất, dễ bị trượt bánh khi mất độ bám. Để khắc phục, Yamaha tập trung vào ba trụ cột công nghệ: kiểm soát lực kéo (traction control), cải thiện cảm giác lái cho người dùng và quản lý năng lượng.
Đáng chú ý, YE-01 được trang bị ly hợp (clutch) và bánh đà (flywheel), một điểm khác biệt so với CR Electric hay Stark Varg. Thiết kế này kế thừa từ mẫu TY-E, giúp mở rộng khả năng vận hành linh hoạt theo điều kiện địa hình thay đổi liên tục.
Khó khăn trong thiết kế và bố trí pin
Khung xe của YE-01 dựa trên YZ450F để rút ngắn thời gian phát triển và tận dụng độ hoàn thiện cao. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất là việc bố trí pin sao cho không làm ảnh hưởng đến độ cứng và tính ổn định của khung xe, đồng thời đảm bảo an toàn.
Theo các tài liệu bằng sáng chế (2026-83457, 83458, 83459), pin được đặt ngay trên mô-tơ, trong khi bộ biến tần (inverter) đặt nghiêng phía trước để hạ thấp trọng tâm và tránh nước xâm nhập vào giắc nối khi đi qua vũng nước. Hệ thống làm mát bằng chất lỏng với hai két nước đặt trong cánh yếm được dùng để làm mát mô-tơ và biến tần.
Về dung lượng pin, Yamaha thừa nhận vẫn còn thách thức khi chạy theo định dạng đua của xe động cơ, vì tốc độ có thể bị giảm ở cuối cuộc đua hoặc phải hạn chế công suất thông qua điều khiển.
Tại sao lại chọn Motocross?
Mặc dù enduro có vẻ phù hợp hơn cho việc thử nghiệm độ bền pin, nhưng Yamaha chọn motocross vì đây là nơi có yêu cầu khắt khe nhất về tiềm năng xe (như các cú nhảy, áp lực nhiệt trong thời gian ngắn). Nếu vượt qua được những thử thách cực hạn của motocross, việc thích nghi sang enduro sẽ dễ dàng hơn.
Hành trình từ một "câu lạc bộ tự phát"
Niềm đam mê với xe điện của ông Miyashiro bắt đầu từ những lần thử xe tại Mỹ, dẫn đến việc cùng bạn bè thành lập một nhóm tự phát để chế tạo xe trong thời gian rảnh. Những ý tưởng từ các mẫu concept PES1 và PED1 năm 2013 (chia sẻ cùng một đơn vị công suất cho cả road và off-road) đã đặt nền móng cho YE-01. Sự tiến bộ vượt bậc hiện nay đến từ sự phát triển của mật độ năng lượng pin và công nghệ kiểm soát nhiệt độ.
Sự hợp tác với Electric Motion (EM) từ Pháp cũng mang lại nhiều giá trị nhờ sự tương đồng về niềm đam mê xe off-road giữa hai bên.
Mục tiêu của RACING CONCEPT
Với định hướng RACING CONCEPT, Yamaha muốn tạo ra chiếc xe được các tay đua hàng đầu công nhận, từ đó phát triển thành sản phẩm phù hợp cho cả người lái trung bình và người mới bắt đầu. Xe điện cũng giải quyết bài toán tiếng ồn, giúp người dùng có thể chạy trong sân vườn tại Mỹ hoặc tại các đường đua đang bị đóng cửa ở châu Âu do ô nhiễm tiếng ồn, mở ra khả năng đua đêm, đua trong phố hoặc trong nhà.